روانشناسی کودک

روانشناسی کودک حوزه وسیعی است که چگونگی تغییر افراد از بدو تولد تا نوجوانی را پوشش می‌دهد و سعی می‌کند توضیح دهد که چگونه این تغییرات مهم رخ می‌دهد.

از آنجایی که روانشناسی کودک بسیار گسترده است و سعی می‌کند به سوالات بسیاری پاسخ دهد، محققان و پزشکان اغلب رشد را به حوزه‌های خاصی تقسیم می‌کنند و به طور کلی در رشد فیزیکی، شناختی (تفکر، یادگیری، حافظه و غیره) و اجتماعی/عاطفی کودکان نقش دارند. روانشناسان کودک تلاش می‌کنند تا هر جنبه ای از رشد کودک از جمله نحوه یادگیری، تفکر، تعامل و واکنش عاطفی کودکان به اطرافیان، دوست یابی، درک احساسات و شخصیت در حال رشد، خلق و خوی و مهارت‌های خود را درک کنند.

کودکان معمولاً به “نقاط عطف” رشد می‌رسند که این نقاط عطف نشان دهنده توانایی‌هایی مانند راه رفتن و صحبت کردن است که توسط اکثر کودکان در سنین مشابه به دست می‌آید. روانشناسی کودک توضیح می‌دهد که چگونه کودکان به این نقاط عطف می‌رسند و چگونه عوامل فردی، اجتماعی و فرهنگی می‌توانند بر رشد ما تأثیر بگذارند.

روانشناسی کودک جنبه‌های مختلف رشد انسان را در دوران کودکی مطالعه می‌کند. اگرچه روانشناسی کودک معمولاً دوران نوزادی، کودکی و نوجوانی را بررسی می‌کند اما تمرکز اصلی آن بر سال‌های اولیه نوزادی است. روانشناسی کودک شاخه خاصی از روانشناسی رشد است که نه تنها به رشد جسمانی کودکان، بلکه به رشد ذهنی، عاطفی و اجتماعی آن‌ها نیز می‌پردازد.

وظایف روانشناس کودک

روانشناسی کودک از دانش علمی برای ارائه خدمات روانشناختی به نوزادان، کودکان نوپا، کودکان و نوجوانان در بافت اجتماعی آن‌ها استفاده می‌کند. این تمایز از سایر رشته‌های روانشناسی اهمیت دارد زیرا کودکان در توضیح چیزهایی که از سر می‌گذرانند و تجزیه و تحلیل احساسات خود مشکل دارند. از نظر والدین یا قیم، تعیین اینکه آیا رفتار کودک بخشی طبیعی از مرحله رشد است یا نشانه‌ای از یک نابهنجاری بسیار دشوار است.

یک روانشناس کودک آموزش دیده است تا به مردم کمک کند تفاوت را درک کنند. متخصصان در این زمینه نیازهای اساسی روانشناختی کودکان و چگونگی تأثیر خانواده و سایر زمینه‌های اجتماعی بر رشد آن‌ها را حفظ می‌کنند و بر سه حوزه اصلی تمرکز می‌کنند:

رشد فیزیکی به توالی معمولی از رویدادها در قابلیت‌های فیزیکی کودک مانند بالا گرفتن سر، غلت زدن، خزیدن، راه رفتن و دویدن اشاره دارد. روانشناسان کودک می‌توانند به متخصصان اطفال در مشاهده رشد جسمانی کودک کمک کنند. تأخیر قابل توجه در رشد فیزیکی گاهی اوقات می‌تواند مسائل اساسی دیگری را آشکار کند که می‌توان در مراحل اولیه به آن‌ها پرداخت.

رشد شناختی فرآیندهای یادگیری و فکری کودک است. یادگیری زبان، حافظه، تصمیم گیری، حل مسئله و استفاده کودک از تخیل در این حوزه رشدی قرار می‌گیرد. این عوامل همگی می‌توانند بازتابی از ژنتیک کودک و محیط اطراف او باشند.

رشد عاطفی همه چیز در مورد چگونگی احساس، درک و ابراز احساسات کودک است که عمیقاً با رشد اجتماعی گره خورده است. احساسات بسیار اساسی (شادی، خشم، غم و ترس) در میان کودکان خردسال بیان می‌شود و احساسات پیچیده‌تری مانند احساس گناه، اعتماد به نفس، امید و غرور با افزایش سن ظاهر می‌شوند. کمک به کودکان برای درک عواطف خود می‌تواند تأثیر قدرتمندی بر رشد کلی و مهارت‌های ارتباطی بعدی در زندگی داشته باشد.

روانشناسان کودک مهارت‌های مقابله‌ای مهمی را برای مدیریت احساسات به کودکان آموزش می‌دهند و در عین حال به آن‌ها کمک می‌کنند تا در هر مرحله جدید رشد پیشرفت کنند. آن‌ها به ویژه در تشخیص زودهنگام ناهنجاری‌ها مهارت دارند. روانشناس کودک می‌تواند به شناسایی ریشه‌های مشکلات رفتاری رایج، کمک کند، همچنین به کودکان کمک کند تا روی هر آسیبی که ممکن است در اوایل دوران کودکی تجربه کرده‌اند، کار کنند.

مزایای روانشناسی کودک

مهمترین مزیت مشاوره کودک این است که کودکان فضای امنی برای صحبت با شخص ثالثی که والدین، خواهر و برادر یا عضوی از خانواده نیستند، پیدا کنند. آن‌ها می‌توانند آشکارا در مورد هر چیزی صحبت کنند که به مشاور کمک می‌کند تا کودک را درک کند و کمک کند تا احساس بهتری داشته باشد.

سایر مزایای مهم مشاوره کودک عبارتند از:

  • کودکان یاد می‌گیرند که چگونه افکار خود را بیان کنند.
  • عبارات احساسی مثبت
  • پیشرفت تحصیلی
  • به والدین کمک می‌کند تا وظایف مربوط به خود را بهتر درک کنند.

یکی دیگر از مزایای کمک گرفتن از یک درمانگر، احساس کنترلی است که کودک به دست می‌آورد. درمان به کودک این امکان را می‌دهد که برخی از جهت‌های جلسه را کنترل کند و کودکان دوست دارند که مسئول باشند. در این فضای امن، آن‌ها می‌توانند آنچه را که می‌خواهند، چگونه می‌خواهند و زمانی که می‌خواهند به اشتراک بگذارند.

وقتی کودکان یاد می‌گیرند که چگونه احساسات و عواطف خود را بیان کنند، استرس را به شیوه‌ای سالم مدیریت کنند و از ذهن آگاهی برای توسعه مراقبت از خود استفاده کنند، در بزرگسالی در داشتن و کنترل سلامت روان خود بهتر خواهند بود.

انواع روانشناسی کودک

انواع مختلفی از درمان برای کمک به کودکان برای پردازش احساسات و استرس وجود دارد.

درمان شناختی رفتاری (CBT)

درمان شناختی رفتاری (CBT) مهارت‌های مقابله‌ای جدیدی را می‌آموزد که کودک می‌تواند از آن برای یادگیری خود کنترلی احساسات استفاده کند. در CBT، درمانگر با فعالیت‌های اعتمادسازی شروع می‌کند و آموزش‌های روانی در مورد افکار خودکار، نحوه پردازش مغز اضطراب و زبان خاص‌تر برای انتقال احساسات خود به دیگران ارائه می‌کند. سپس درمانگر مهارت‌هایی را آموزش می‌دهد تا به آنها کمک کند واکنش بدن خود را به اضطراب یا استرس آرام کنند و در عین حال به کودک کمک می‌کنند با ترس‌های غیرمنطقی خود روبرو شوند. این را می‌توان با فعالیت‌های پیشگیری از مواجهه (ERP)، ذهن آگاهی، یا نظریه پذیرش و تعهد (ACT) انجام داد.

CBT معمولاً برای کودکان در تمام سنین کار می‌کند، اما ممکن است نیاز باشد که با سایر فعالیت‌های کودک محور یا تکنیک‌های تعاملی ترکیب شود.

بازی درمانی برای یادگیری رفتارهای سالم

بسیاری از درمانگران بازی درمانی را در کنار CBT در عمل خود گنجانده اند. با بازی درمانی، کودک مسائل را به عنوان راهی برای حل مشکل در زندگی واقعی “بازی” می‌کند. این کار را می‌توان با بازی‌هایی برای مدل‌سازی رفتار و تعامل اجتماعی مناسب، داستان‌گویی یا کتاب‌درمانی انجام داد که در آن کودک می‌تواند از شخصیت‌هایی غیر از خودش برای به اشتراک گذاشتن آنچه که او را آزار می‌دهد، نقاشی و هنر برای بیان احساسات استفاده کند، در حالی که ممکن است گفتن چیزی با صدای بلند خیلی سخت باشد.

همه این فعالیت‌ها به درمانگر اجازه می‌دهد رفتارها را در عمل الگوبرداری کند و به کودک فرصت می‌دهد تا رفتارها را در جلسه مشاوره «آزمایش» کند. به عنوان مثال، اگر درمانگر با کودک بازی کند و کودک شروع به تقلب کند یا در صورت باخت ناراحت شود، درمانگر می‌تواند برای کودک واکنش‌های بهتری نسبت به موقعیت ایجاد کند.