چرا مردم حاضرند جان خود را برای کمک به دیگران به خطر بیندازند؟

در حملات تروریستی، علی رغم خطر حاد، تقریباً همیشه گزارش‌هایی از نوع دوستی قهرمانانه وجود دارد. این در حالی است که نئوداروینیسم و ​​نظریه‌های روان‌شناسی تکاملی، انسان‌ها را به‌عنوان ماشین‌های ژنتیکی بی‌رحمانه‌ای نشان می‌دهند که فقط به بقا و تولید مثل اهمیت می‌دهند. سوال چالش‌برانگیزی که با مشاهده‌ی این رفتار مطرح می‌شود این است که چرا مردم حاضرند جان خود را برای کمک به دیگران به خطر بیندازند؟ این رفتار نشان می‌دهد که نوع‌دوستی برای انسان طبیعی است. امروزه دانشمندان تلاش می‌کنند دلیل علمی این اعمال فداکارانه و قهرمانانه را پیدا کنند. در این مقاله مواردی از این دست را مطالعه و نظریات مختلف را بررسی می‌کنیم.

حوادث تلخ و نوع‌دوستی انسان‌ها

در تاریخ ۲۲ می سال ۲۰۱۷ در منچستر انگلستان بعد از کنسرت آریانا گرانده، یک تروریست با انفجار یک بمب دست‌ساز در محوطه‌ی بیرون از سالن کنسرت باعث کشته شدن ۲۳ نفر و زخمی شدن بیش از ۱۰۰۰ نفر شد که بیشتر آن‌ها کودک و نوجوان بودند. این حمله یادآوری غم انگیز از بدترین جنبه‌های طبیعت انسان بود. با این حال، روی دیگری از این واقعه وجود دارد که بهترین جنبه‌های طبیعت انسان را نشان می‌دهد. گزارشی نشان می‌دهد که صدها و بلکه هزاران اقدام شجاعانه توسط قهرمانان از خودگذشته انجام شده است که از افراد معمولی جامعه بودند و به ارائه کمک‌های اولیه و جابجایی تلفات اقدام کردند.
افراد با افسران پلیس برای انتقال مجروحان همکاری کردند. عده‌ای برای جلوگیری از رفتن مردم به سمت دود دیواری انسانی تشکیل دادند. مردی به نام استیون جونز در نزدیکی محل برگزاری خواب بود و برای کمک به داخل جمعیت شتافت. او کودکانی را نجات داد که غرق در خون بودند، فریاد می‌زدند و گریه می‌کردند. او و یکی از دوستانش ناخن‌هایی را از بازوهای بچه‌ها و در یک مورد از صورت یک کودک بیرون کشیدند و به فردی که به شدت خونریزی داشت با بالا نگه داشتن پاهایش کمک کردند. جونز توضیح داد: «فقط غریزه من این بود که بروم و به مردم کمک کنم.»
یک امدادگر به نام دن اسمیت، که در صحنه بود، اظهار داشت: «آنجا تعداد باورنکردنی از مردم بودند که هر کاری از دستشان بر می‌آمد برای کمک کردن انجام می‌دادند. تا کنون مردم را به این شکل در کنار هم ندیده بودم. انسانیت چیزی است که بیش از هر چیز دیگر درباره این حادثه به یاد خواهم آورد.»
مشاهده‌ی رفتار نوع دوستی قهرمانانه تقریباً همیشه یکی از ویژگی‌های بحران‌ها و موقعیت‌های اضطراری است. هنگامی که جان یک فرد به خطر می‌افتد، شاهدان یا اطرافیان به طور تکانشی برای نجات او عمل می‌کنند، حتی اگر خطری برای جان خودشان وجود داشته باشد. این امر هم در حوادث فردی در مقیاس کوچک (مانند تلاش برای نجات فردی از غرق شدن) و هم در بلایای بزرگ مانند زلزله صدق می کند. چنین رفتاری در تضاد با برخی نظریه‌ها مانند «اثر ناظر» است که می‌گوید ناظران تمایلی به کمک در حضور سایر تماشاگران ندارند.
ممکن است انتظار داشته باشیم که وقتی خطر شخص را تهدید می‌کند، رفتارهای قهرمانانه کمتر تکرار شود اما اینطور نیست. در حملات تروریستی، علیرغم خطر حاد تهدیدکننده‌ی زندگی، تقریباً همیشه گزارش‌هایی از نوع‌دوستی قهرمانانه وجود دارد.

به عنوان مثال، در سال 2019، یک تروریست ظاهراً اصلاح‌شده در حال شرکت در یک کنفرانس بازپروری مجرم در لندن بود که دو شرکت‌کننده دیگر در کنفرانس را کشت. تروریست به قصد کشتن دیگران به بیرون فرار کرد. اما مردم به سرعت او را محاصره کردند و سلاح‌های بداهه‌ای مانند کپسول آتش‌نشانی و عاج بلند ناروال که از دیوار سالن کنفرانس گرفته شده بود به دست گرفتند. مردم این تروریست را تا رسیدن افسران پلیس روی زمین نگه داشتند. این حتی در حالی بود که او یک جلیقه انتحاری به تن داشت که بعداً مشخص شد واقعی نیست. یکی از شاهدان توضیح داد که چگونه یک عابر پیاده از میان ترافیک دوید و از پارتیشن مرکزی پرید تا همراه چند نفر دیگر با مهاجم مقابله کند… شجاعتی شگفت انگیز!

چرا مردم حاضرند جان خود را برای کمک به دیگران به خطر بیندازند؟

نوع‌دوستی شدید

نئوداروینیسم و ​​نظریه‌های روان‌شناسی تکاملی، انسان‌ها را به‌عنوان ماشین‌های ژنتیکی بی‌رحمانه‌ای نشان می‌دهند که فقط به بقا و تولید مثل اهمیت می‌دهند. از چنین منظری، نوع دوستی برای انسان مشکل‌ساز است و به هیچ عنوان قابل توجیه نیست. اگر انگیزه‌ی انسان از شروع یک رفتار خودخواهی است، چرا حاضریم به خاطر غریبه‌ها به طور ناگهانی جان خود را به خطر بیندازیم؟ تئوری‌هایی مانند گزینش خویشاوندان، نوع‌دوستی متقابل، علامت‌های پرهزینه یا خودگرایی پنهان تلاش می‌کنند این رفتارهای ایثارگرانه و قهرمانانه را توجیه کنند. با این حال اکثر مطالعاتی که شواهدی را برای نظریه‌های فوق نشان می‌دهند، فقط می‌توانند نوع‌دوستی کم‌مخاطره را بررسی کنند. زیرا انجام پژوهش برای مطالعه‌ی نوع‌دوستی پرمخاطره، اخلاقی است.
رفتارهای نوع‌دوستی فوق تکانشی هستند. آن‌ها بر اساس انگیزه‌ی لحظه‌ای و بدون هیچ مشورت عاقلانه‌ای رخ می‌دهند. نکته قابل توجه این است که یک مقاله در سال 2020  همچنین به این نتیجه رسید که نوع دوستی قهرمانانه درونی است؛ یعنی نوع‌دوستی ذاتیِ انسان است و از ارتباط متقابل ناشی می‌شود.
انسان‌ها از یکدیگر جدا نیستند. ما می‌توانیم وارد فضای ذهنی یکدیگر شویم و تجربیات را با هم به اشتراک بگذاریم. به عبارت دیگر، ما می‌توانیم با یکدیگر همدلی کنیم و همدلی باعث نوع‌دوستی می‌شود. فرضیه «نوع دوستی-همدلی»که توسط دانیل باتسون مطرح شده است، اظهار دارد نوع دوستی ممکن است گاهی انگیزه‌های خودخواهانه داشته باشد یا نتایج سودمندی به همراه داشته باشد. اما نوع‌دوستی خالص نیز وجود دارد و از ظرفیت انسان برای همدلی ناشی می‌شود .
ظرفیت ما برای درک رنج دیگران انگیزه‌ای برای کاهش آن رنج ایجاد می‌کند. در مطالعه ای در سال 2019 با عنوان «ساخت یک قهرمان» صورت گرفت، نویسندگان خاطر نشان کردند که یکی از ویژگی‌های اصلی قهرمانان، احساس همدلی گسترده است، نه صرفاً با کسانی که ممکن است «مثل خودشان» در نظر گرفته شوند، بلکه حتی با کسانی که ممکن است به عنوان «دیگری» در نظر گرفته شوند.

پس اگر در شرایطی قرار گرفتید که حس کردید برای دیگری خود را به خطر انداخته‌اید (شاید حتی به اندازه دیر رسیدن به محل کار به دلیل کمک به یک فرد سالمند در حمل کردن خریدهایش)، خودتان را سرزنش نکنید. شما در حال تجربه‌ی یک شرایط عادی و همدلانه‌ی انسانی هستید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *